تحلیلی بر جریان اصلاحات و اصلاح طلبی

اصلاحات از كجا شروع شد ؟

 

اولين ريشه هاي اصلاح طلبي زماني رويش پيدا كرد كه روسها از شمال وارد مرزهاي خاكي ماشدند ، جنگ هاي خونيني براي حفظ مملكت درگرفت و بر طبق عهدنامه هاي ننگيني ، اراضي زيادي از مملكت به يغما رفت ، همين لطمات بسيار زياد ، باعث شد كه سياست مداران كشور به اين فكر بيافتند كه چرا چنين شد ؟

 

پاسخ اين سوال زماني برايشان روشن شد كه ديدند ، جهان اطرافشان در حال پيشرفت و ترقي است و آنها از قافله عقب مانده اند ، روسيه اي كه تا ديروز پشم كلاهشان هم حساب نميشد ، حالا ارتش مكانيزه دارد ، توپ و تفنگهاي عالي و …..

 

در اين هنگام ، دولتمردان براي حفظ كيان مملكت ، دست به اصلاحات ساختاري زدند تا وضعيت مملكت را بهبود ببخشند ، روزنامه باز كردند ، مدرسه علمي ( دارالفنون ) تاسيس كردند و …….

 

اين حركت از آن زمان با فعاليت فراهاني ها و اميركبيرها و …… شروع شد تا به امروز !

 

اصلاحات به چه معناست ؟

 

به تغیرات تدریجی و جزئی که از سوی حاکمان ( زمامداران ) به صورت قانونی و مسالمت آمیز انجام پذیرد ، اصلاح یا رفرم گویند .

 

اصلاح طلبان چه كساني اند ؟

 

تمامي كسانيكه به دنبال تغيير براي بهبود ساختار سياسي ، اقتصادي ، فرهنگي و ….. كشور فعاليت ميكنند ، اصلاح طلب محسوب ميشوند .

 

چند نوع حركت اصلاح طلبي داريم ؟

 

در طول تاريخ ۱۰۰ ساله اخير كشورمان ، به طور كل دو نوع حركت اصلاحي داشته ايم ، كه شامل حركات اصلاحي نرم و سخت بوده اند ، نرم بدان معنا كه تدريجي و از درون حاكميت انجام گرفته اند و سخت به اين معنا كه با بر اندازي صورت گرفته اند . ( به معنای دیگر انقلاب )

 

تفاوت اين دو نوع حركت اصلاح طلبي بر سر اين نكته ميباشد كه نوع نرم حركت اصلاحي را پروسه محور ميداند اما نوع سخت آن را پروژه محور ، حركات اصلاحي مانند مشروطه و انقلاب اسلامي ، از نوع حركت اصلاحي سخت بوده اند و حركات اصلاحي دوران قاجار ( اصلاحات اميركبير و فراهاني و عباس میرزا ) ، دوره دكتر مصدق و دوران سازندگي ( رياست جمهوري هاشمي رفسنجاني ) و دوم خرداد ( رياست جمهوري سيد محمد خاتمي ) ، از جمله حركات قابل توجه نرم اند .

 

تفاوت اصلاحات و اصولگرايي و بر اندازي در چيست ؟

 

در تمامي كشورهاي دنيا ، كلا دو نوع گرايش در ساختار سياسي كشورها وجود دارد :

 

• گرايشي كه دولت را عامل سلطه يك گروه از جامعه بر گروه ديگر ميشناسد .
• گرايشي كه دولت را نهاد تامين خدمات عمومي براي تمام اقشار جامعه ميداند .

 

اگر بخواهيم اين گرايشها را واضح تر تعريف كنيم بايد اين را بگويم كه :

 

• تفكري كه دولت را عامل سلطه ميداند ، براي آن ماهيت ايدئولوژيك ( مثلا تنها بايد لبيرال باشيد و بس يا تنها بايد چپ يا راست باشيد و بس و ….. ) يا طبقاتي ( مثلا بايد فرزند فلان شخص باشيد يا از فلان خاندان باشيد ، مثله سلطنت طلبها ) يا نژادي ( بايد كرد باشيد ، سني باشيد و يا اينكه شيعه باشد و يا …. ) و به هر حال نوعي تعلق و هويت گروهي در نظر ميگيرند .

 

• تفكري كه دولت را خدمات رساني ميبيند كه متعلق به تمام گروه هاي جامعه است ، معتقد است كه با افزايش فشار از طبقات مختلف مردم دولت براي بهبود وضعيت و خدامت رساني فعاليت ميكند . ( فشار از پايين و چانه زني از بالا )

 

در كشور مان نيز اين دو گرايش ، ساختار نيروهاي سياسي كشورمان را ميسازند ، سه گروه عمده سياسي كه در كشور ايران در حال حاضر وجود دارند از قرار زير اند :

 

• اصولگرايان
• اصلاح طلبان
• اپوزيسيون ها ( مخالفين نظام )

 

اين سه گروه كلا در مواضع سياسي شان بر طبق نوع دسته بنديشان ، به دو صورت موضع گيري ميكنند :

 

جريان هايي كه براي خود ماهيت گروهي قائل اند ، اگر خود جزء گروه در قدرت باشند براي حفظ حاكميت خود يه هر وسيله اي ،  هدف را اصلي قرار ميدهند ( اصولگرايان ) و اگر بيرون از آن باشند و از قدرت به دور برچيدن آن را هدف اصلي خود قرار ميدهند ( اپوزيسيون هايي كه دنبال انقلابي دوباره حال چه به شكل نرم و چه به شكل سخت اند ، مانند ليبرالهاي خارج از كشور يا سلطنت طلبها يا چپهاي سوسياليست و كمونيست و …… ) .

 

اما جريان هايي كه حكومت را نهادي خدمات رسان و مستقل ميدانند و تاثير پذير از گروه هاي اجتماعي معين ، به دنبال اصلاح ساختار سياسي و خط و مشي حكومت در چهارچوب همان نظام بدون بر اندازي ( چه نرم و چه سخت ) ، ميباشند . ( اصلاح طلبان )

 

در طول تاريخ معاصر كشور ما جريانهاي مختلفي بر پهنه سياسي كشور جولان داده اند كه هر كدام بر اساس تعريفشان از حكومت در يكي از تقسيمات فوق قرار ميگيرند .

 

بر طبق اين تعاريف  ، اپوزيسيون ها يا مخالفين نظام كه توسط رسانه هايي چون صداي آمريكا و راديو فردا و …. صداي خودشان را به گوش ملت ايران ميرسانند به دليل تعريف سلطه طلبشان ، مبني بر اينكه حكومت نهادي براي سلطه يك گروه برگروه ديگر است ، دو برنامه كلي را دنبال ميكنند :

 

ايجاد جنبشهاي اجتماعي براي بر اندازهاي نرم و سخت در درون حاكميت ( مثل حمايت از جنبشهاي زنان و كارگران و دانشجويان و …… )

 

افزايش فشارهاي خارجي بر حكومت ( حمايت از حمله آمريكا به ايران و بزرگنمايي وضعيت حقوق بشر در كشور و …. ) .

 

اين دسته از افراد به دليل اينكه حركت اصلاحي پروسه محور و تديريجي را مخالف منافع خودشان ميدانند به مانند اصولگرايان خواهان حذف حركات اصلاح طلبي اند ، لذا مداوم مردم را به شركت نكردن در انتخابات دعوت ميكنند و رهبران اصلاحات را به مانند مزدوران سيه چهر نمايش ميدهند !

 

اين دسته اگر كه به قدرت برسند چون همان ماهيت سلطه جويي را دارا ميباشند به نقض حقوق بشر ادامه ميدهند ، به حذف گروه هاي سياسي كشور دست ميزنند ، آزادي هاي مدني را سلب خواهند كرد و …….

 

آيا اصلاح طلبي راه كار كشور است ؟

 

با توجه به اينكه اصلاح طلب ها ، دولت را نهاد خدمت رسان و مستقل و متعلق به همه گروه ها ميدانند ، لذا در جهت تحقق عدالت ، توسعه و آزادي حاضرند كه با همه گروهاي ديگر سياسي به صورت موازي همكاري و فعاليت كنند ، براي همين است كه در كشورهاي كه جامعه مدني در آنها رشد بسيار داشته ، تنها مسئله اي موجب رقابت گروه هاي مختلف براي بهبود خدمت رساندن براي رفع آن ميشود و ما شاهد رقابت گروه هاي سياسي بدون انگيزه حذف از قدرت هستيم !

 

در نتيجه ، مشاهده ميكنيم كه در زمانه فعلي اصلاح طلبي پروسه محور براي تحقق آرمان مردم سالاري ديني ، تنها راه كار بهبود وضعيت كشور است .

 

اصلاح طلبان چه برنامه هايي را دنبال ميكنند ؟

 

در زمانه فعلي ، اصلاح طلبان كشورمان سه هدف كلي را در صدر برنامه هايشان قرار داده اند :

 

• تلاش براي بهبود رابطه حكومت با شهروندان ( بهبود رابطه دولت و ملت )
• تلاش براي بهبود رابطه حكومت با دنيا ( صلح طلبي )
• تلاش براي بهبود تناقضات ساختاري و سياسي در كشور ( قوانين و …. )

 

اصلاح طلبان چند دسته اند ؟

 

اصلاح طلبان کلا بر دو دسته بر اساس نوع ایدئولوژی شان دسته بندی میشوند که شامل : راستها و چپ های طیف اصلاح طلب میباشند ، که هر دسته نیز به نوبه خود به چند زیر دسته تقسیم بندی میشوند .

 

برفرض مثال طیف های چپ اصلاح طلب ازقرار زیر اند :

 

1. چپ های سوسیال دموکراتی که بیشتر مایه های مذهبی دارند مانند اعتماد ملی
2. چپ های سوسیالیستی که بیشتر تمایل به سکولاریسم دارند مانند جبه مشارکت انقلاب اسلامی
3. چپ های خط امامی که آنها نیز تمایلات مذهبی دارند مانند ، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی

 

و طیف راست گرای اصلاح طلبان نیز از قرار زیر اند :

 

1. لیبرال های ملی مذهبی مانند نهضت آزادی
2. لیبرال های مذهبی ، میانه رو مانند مجمع روحانیون مبارز
3. لیبرال های پیشرو مانند تحکیم وحدتی ها
4. لیبرال های میانه رو و پراگماتیک ( عملگرا ) مانند کارگزاران سازندگی و اقمار وابسطه به آیت الله هاشمی رفسنجانی

 

همان طور که میبینید ، اصلاح طلبان فعلی فقط محدود به دوم خردادی ها و چپ ها نیستند بلکه طیف های راست نیز در میان اصلاح طلبان بسیار زیاد اند که این خود نشانه تنوع و رقابتهای درون جناحی در بین این طیفهای اصلاح طلب میباشد .

 

اصلاحات در حال حاضر در چه مرحله اي است و به كجا خواهد رسيد ؟

 

در حال حاضر اولين پروسه هاي اصلاحات در دوره هاي رياست جمهوري آقايان هاشمي ( اصلاحات اقتصادي ) و خاتمي ( اصلاحات سياسي ) انجام شده اند و در طول اين ۱۶ سال حركات بسيار مهمي از جمله :

 

• تغير ساختار اقتصادي كشور
• باز كردن فضاي عمومي در كشور از طريق دادن آزادي هاي مدني
• بهبود روابط بين المللي
• بهبود رفتار نظان با شهروندان
• توسعه سياسي و فرهنگي
• و …….

 

انجام شده است ، كه با پيروز شدن اصولگرايان ادامه اين حركات و تكميل پروسه اصلاحات در كشور ناتمام مانده است ، اما اميد ميرود با توجه به خاصيت آزادي خواهي ملت شريف ايران ، اين پروسه در سالهاي آتي با شركت كردن مردم در انتخابات و انتخاب افرادي شايسته ، تكميل و ادامه يابد .

 

سخن آخر :

 

در تمام کشورهای دنیا و در درون ساختار سیاسی هر کشور آزادی که در آن مردمسالاری ( دموکراسی ) حاکم باشد ، هر دو گروه اصلاح طلب و اصولگرا وجود دارند ، لذا هدف از این مقاله این نبوده است که اصولگرایی را بد و اصلاح طلبی را نیکو جلوه بدهیم ، بلکه هدف این بوده که نحوه دید و تفکر اصلاح طلبی را روشن سازیم ، حال اگر شما بنا به علایق شخصیتان تمایل به اصولگرایی دارید ، ایرادی بر شما نیست که از از اصولگرایی حمایت کنید و اگر هم با توجه به این سخنان ، تمایلتان بیشتر به سمت اصلاح طلبی است ، باز هم به همین صورت !